GÜVEN EKONOMİSİ NEDİR VE NE İŞE YARAR?

Sanırım bu terimi ilk defa duyanlarımız vardır. Bu nedenle önce bunun ne anlama geldiğini kısaca tanımlayarak sözlerime başlayayım. Güven ekonomisi, liderlerin çalışanlar üzerindeki yoğun kontrolü bırakıp açık iletişimle, şeffaf kararlarla ve tutarlı davranışlarla güven biriktirdiği bir yönetim anlayışıdır. Yani insanların sadece söylediklerinize değil, niyetinize de güvendiği bir iklim kurmaktır.

 

Sanırım ülkemizde bir yöneticiye “Şirketinizde/kurumunuzda otoritenizi nasıl kuruyorsunuz?” diye sorsanız, muhtemelen size bunu bilgi, görgü ve tecrübesi ile, sert veya yumuşak disiplin anlayışı ya da kendine tanınan statü ile sağladığını söyler. Biz çok farkında olmasak bile artık bu durum özellikle gelişmiş dünyada değişti. Bugünün gelişmiş dünyasında liderlik, otoriter yapı ile değil, artık güven üzerinden kuruluyor ve bu güvenin para birimi ise şeffaflık!

 

Kendini yetiştirmiş genç liderler için bu yeni dönem büyük bir fırsat. Çünkü geçmişte var olan “yaş, kıdem, masa başı otorite” yerine, açıklık, tutarlılık ve empati liderliğin temelini oluşturuyor. Bu nitelikler, güven ekonomisi kavramını ve şeffaf liderliğin neden çağımızın en güçlü otorite kaynağı haline geldiğini bize dikte ediyor.

 

Harvard Business Review’de yayımlanmış bilimsel bir makaleye göre, yüksek güven ortamı olan şirketlerde yada kurumlarda çalışan bağlılığı (aidiyet) yüzde 76 daha fazla, üretkenlik yüzde 50 daha yüksek ve stres seviyesi yüzde 74 daha düşük olarak tespit edilmiş. Yani sadece daha insani değil, aynı zamanda daha verimli bir model açıklanmış. Malesef ülkemizde halen yaygın olarak uygulanan eski düzende liderlik, malumunuz “her şeyi bilen adam” olmakla özdeşleşiyordu. Ancak artık gelişmiş dünyada en güçlü liderler, “Bilmiyorum ama birlikte çözeceğiz” diyerek ortak aklı oluşturmak için egolarını yere serebiliyor!

 

Malesef ülkemizde şeffaflık hala bir zayıflık emaresi olarak görülüyor, ama gelişmiş dünyada bu olgu cesarete evrilmiş durumda. Şeffaflık az gelişmiş ülke, kurum ve şirketlerde birçok liderin çekindiği bir alan. Her şeyi bilmeden biliyormuş gibi görünmek standart bir yaklaşım, nitekim yoğun otorite nedeniyle bunun öyle olmadığı bariz biçimde ortadayken, yönetici üzerinde sorgulama yapılamadığından başarısızlık kader olarak kabul görüyor! Oysa asıl güven, kusursuzlukta değil, samimi bir biçimde şeffaf olmakta yatıyor.

 

Örneğin dünyanın en büyük teknoloji firmalarından Microsoft’un CEO’su Satya Nadella, şirketin en büyük dönüşümünü şeffaf liderlikle başardı. CEO olduğunda ilk işi, çalışanlara “Biz empati yoksunu bir şirket olduk. Bunu değiştirmemiz gerek” demek oldu. Yine benzer şekilde, dünya çapında yaygınlaşan Marriott Otellerinin CEO’su Arne Sorenson, pandemi başladığında şirketin tarihinde ilk kez işten çıkarmalar yapılacağını kendi yaptığı videosuyla, gözleri dolarak detaylı biçimde tüm çalışanlarına anlattı.

 

Startup dünyasında şeffaflık çok daha önemli. Çünkü insanlar yeni bir startupa, çoğu zaman fikrinden çok kurucusuna güvendikleri için yatırım yapıyorlar. Öte yandan dünyanın en büyük hedge fund'larından biri olan ve 100 milyar dolardan fazla varlığı yöneten Bridgewater Associates kurucusu Ray Dalio, radikal şeffaflık kavramını bir şirket felsefesi haline getirdi. Artık şirkette tüm toplantılar kaydediliyor, her çalışan, her kararı görebiliyor. Sanırım en önemlisi de, herkesin üst yönetime bir şeyleri açıkça itiraz edebilme hakkı var. Proje yönetim programı üreten teknoloji şirketi Basecamp ise, şirket içi iletişimde e-posta yerine artık şeffaf panolar kullanıyor; tüm kararlar yazılı ve herkesin erişimine açık.

 

Bizler farkında olmasakta gençler için en değerli varlık “güven” haline dönüştü bile. Geçmişteki zayıf yöneticiler için en zorlayıcı şeylerden biri malumunuz “otorite kurmak” oluyordu. Özellikle yaşıtları yada daha yaşlı maiyeti bulunan yöneticiler, bazen kendilerini ispatlamak adına sert kararlar almaya, fazla kontrolcü davranmaya meyilli oluyorlardı. Ama artık otorite yukarıdan inen hiyerarşik bir güç değil, aşağıdan verilen bir güven kredisi haline dönüştü.

 

Bahsettiğim bu güvenin inşası için altın ilkeleri de sıralayacak olursam; ilki tutarlılıktır. Unutmayın söylediğin ile yaptığın uyumluysa, insanlar sana güvenir. İkinci kural samimiyettir. Kusurlarını saklamak yerine paylaştığında, insanlar seninle özdeşleşir. Son ilke hesap verebilirliktir. Şeffaf liderler, kararlarının sonuçlarını rahatlıkla sahiplenir ve bunun için alt kademeyi suçlamazlar.

 

Sonuç olarak şunu rahatlıkla söyleyebilirim; gelişmiş dünyada otorite kavramı yeniden tanımlandı. Güçlü ve başarılı bir lider olmak için artık en yüksek ve otoriter ses seninki olmak zorunda değil. Otoriteni sağlam adımlarla, açık iletişimle, güven ekonomisi üzerine inşa ettiğinde; ekibin sana hayran olmaz belki, ama seni takip eder ve inanın bu çok daha değerlidir. Otorite artık “ben burada liderim” diyerek birileri tarafından verilmiş statünle, sert ve acımasız tavırlarınla değil, insanların seninle gönüllü olarak yürümeyi seçmesiyle doğar. Unutmayın ki gelişmiş insanlar, mecbur kaldıkları ile değil, en çok güvendiklerinin peşinden gider!

 

Ülkemiz özel şirket ve kamu kurumlarının da bir an önce bu doğrultuda harekete geçerek çağı yakalaması umuduyla…